4.3 Ekstrema globalne funkcji

Przykłady

1

Wyznaczymy najmniejszą i największą wartość (ekstrema globalne) funkcji f(x)=10x^4+3x^3+8x^2-4 na przedziale \left[-1,2\right].

Wyznaczymy najpierw punkty wewnątrz przedziału, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

f^\prime(x)=40x^3+9x^2+16x, \; x\in \mathbb R,

f^\prime(x)=0 \Leftrightarrow x\left(40x^2+9x+16\right)=0\Leftrightarrow x=0.

Funkcja f jest różniczkowalna w każdym punkcie przedziału \left(-1,2\right), zatem punkt x=0 jest jedynym punktem w tym przedziale, w którym funkcja może mieć ekstremum lokalne.

Obliczymy teraz wartości funkcji w punktach, w których f może osiągnąć ekstrema globalne, czyli punkcie x=0 oraz w punktach będących krańcami podanego przedziału:

f(0)=-4,

f(-1)=11,

f(2)=212.

Zatem w przedziale \left[-1,2\right] największą wartość (maksimum globalne) dana funkcja przyjmuje dla x=2 i wartość ta jest równa 212, najmniejszą wartość (minimum globalne) przyjmuje dla x=0 i wartość jest równa -4.

Możemy też zapisać:

\displaystyle \max _{x\in \left[-1,2\right]} f(x)=212=f(2), \quad \displaystyle \min _{x\in \left[-1,2\right]} f(x)=-4=f(0).

2

Wyznaczymy najmniejszą i największą wartość (ekstrema globalne) funkcji f(x)=2x+4\mathrm{arctg}x na przedziale \left[-\sqrt3,\sqrt3\right].

f^\prime(x)=2+\frac4{1+x^2}=\frac{6+2x^2}{1+x^2}, \; x\in \mathbb R.

Zauważmy, że f^\prime(x)>0 dla każdego x\in \mathbb R, a zatem funkcja f jest funkcją rosnącą na zbiorze liczb rzeczywistych. Oznacza to, że najmniejszą wartość na przedziale \left[-\sqrt3,\sqrt3\right] funkcja przyjmuje w punkcie x=-\sqrt3 i wartość ta jest równa -2\sqrt3-\frac{4\pi}3. Największą wartość w przedziale \left[-\sqrt3,\sqrt3\right] funkcja przyjmuje w punkcie x=\sqrt3 i wartość ta jest równa 2\sqrt3+\frac{4\pi}3.

3

Wyznaczymy najmniejszą i największą wartość (ekstrema globalne) funkcji f(x)=-\frac14\sin2x+2 na przedziale \left[-\frac\pi2,\frac{3\pi}4\right].

Wyznaczymy najpierw punkty wewnątrz przedziału, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

f^\prime(x)=-\frac14\cos2x\cdot 2=-\frac12\cos2x, \; x\in \mathbb R.

f^\prime(x)=0 \Leftrightarrow -\frac12\cos2x=0\Leftrightarrow \left(x=-\frac\pi4+k\pi\vee x=\frac\pi4+k\pi\right), k\in \mathbb Z.

Funkcja f jest różniczkowalna w każdym punkcie przedziału \left(\frac\pi2,\frac{3\pi}4\right), zatem jedynymi punktami należącymi do tego przedziału, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne są: x=-\frac\pi4, x=\frac\pi4.

Obliczymy teraz wartości funkcji w wyznaczonych wyżej punktach oraz w punktach, które są krańcami podanego przedziału.

f(-\frac\pi4)=\frac94,

f(\frac\pi4)=\frac74,

f(-\frac\pi2)=2,

f(\frac{3\pi}4)=\frac94.

Zatem w przedziale \left[-\frac\pi2,\frac{3\pi}4\right] największą wartość (maksimum globalne) dana funkcja przyjmuje dla x=-\frac\pi4, x=\frac{3\pi}4 i wartość ta jest równa \frac94, najmniejszą wartość (minimum globalne) przyjmuje dla x=\frac\pi4 i wartość ta jest równa \frac74.

4

Wyznaczymy najmniejszą i największą wartość (ekstrema globalne) funkcji f(x)=x^2e^{2x} na przedziale \left[-2,1\right].

Wyznaczymy najpierw punkty wewnątrz przedziału, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

f^\prime(x)=2xe^{2x}+x^2e^{2x}\cdot2=2xe^{2x}\left(1+x\right), \; x\in \mathbb R.

f^\prime(x)=0 \Leftrightarrow x\left(1+x\right)=0\Leftrightarrow \left(x=0 \vee x=-1\right).

Funkcja f jest różniczkowalna w każdym punkcie przedziału \left(-2,1\right), zatem punkty x=-1, x=0 są jedynymi w tym przedziale, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

Obliczymy teraz wartości funkcji w wyznaczonych wyżej punktach oraz w punktach, które są krańcami podanego przedziału.

f(-1)=e^{-2},

f(0)=0,

f(-2)=4e^{-4},

f(1)=e^2.

Zatem w przedziale \left[-2,1\right] największą wartość (maksimum globalne) dana funkcja przyjmuje dla x=1 i wartość ta jest równa e^2, najmniejszą wartość (minimum globalne) przyjmuje dla x=0 i wartość ta jest równa 0.

5

Wyznaczymy najmniejszą i największą wartość (ekstrema globalne) funkcji f(x)=\frac{\ln x}{1+\ln^2x} na przedziale \left[e^{-2},e^2\right].

Wyznaczymy najpierw punkty wewnątrz przedziału, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

f^\prime(x)=\frac{\frac1x\left(1+\ln^2x\right)-\ln x\cdot 2\ln x\cdot\frac1x}{\left(1+\ln^2 x\right)^2}= \frac{1-\ln^2 x}{x\left(1+\ln^2 x\right)^2}, \; x\in (0, +\infty).

f^\prime(x)=0 \Leftrightarrow \frac{1-\ln^2 x}{x\left(1+\ln^2 x\right)^2}=0 \Leftrightarrow{1-\ln^2 x}=0\Leftrightarrow \left(1-\ln x\right)\left(1+\ln x\right)=0\Leftrightarrow

\Leftrightarrow \left(1-\ln x=0 \vee 1+\ln x=0\right)\Leftrightarrow\left(x=e \vee x=e^{-1}\right).

Funkcja f jest różniczkowalna w każdym punkcie przedziału \left(e^{-2},e^2\right), zatem punkty x=e, x=e^{-1} są jedynymi w tym przedziale, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

Obliczymy teraz wartości funkcji w wyznaczonych wyżej punktach oraz w punktach, które są krańcami podanego przedziału.

f(e^{-1})=-\frac12,

f(e)=\frac12,

f(e^{-2})=-\frac25,

f(e^2)=\frac25.

Zatem w przedziale \left[e^{-2},e^2\right] największą wartość (maksimum globalne) dana funkcja przyjmuje dla x=e i wartość ta jest równa \frac12, najmniejszą wartość (minimum globalne) przyjmuje w punkcie x=e^{-1} i wartość ta jest równa -\frac12.

6

Wyznaczymy najmniejszą i największą wartość (ekstrema globalne) funkcji f(x)=6x-9\sqrt[3]{x^2} na przedziale \left[-1,\sqrt{8}\right].

Wyznaczymy najpierw punkty wewnątrz przedziału, w których funkcja może mieć ekstrema lokalne.

f^\prime(x)=6-9\cdot \frac{2}{3} x^{-\frac{1}{3}}=6-\frac{6}{\sqrt[3]{x}}, \; x\in \mathbb R\setminus \{0\}.

f^\prime(x)=0 \Leftrightarrow 6-\frac{6}{\sqrt[3]{x}}=0\Leftrightarrow \sqrt[3]{x}=1 \Leftrightarrow  x=1.

Ponadto funkcja f nie jest różniczkowalna w x=0 (można pokazać, że f'_ -(0)=+\infty oraz f'_ +(0)=-\infty ). To oznacza, że f może mieć ekstrema lokalne jedynie w punktach x=0 i x=1.

Obliczymy teraz wartości funkcji w wyznaczonych wyżej punktach oraz w punktach, które są krańcami podanego przedziału.

f(-1)=-15,

f(0)=0,

f(1)=-3,

f(\sqrt{8})=12\sqrt{2}-18.

Zatem w przedziale \left[-1,\sqrt{8}\right] największą wartość (maksimum globalne) dana funkcja przyjmuje dla x=0 i wartość ta jest równa 0, najmniejszą wartość (minimum globalne) przyjmuje dla x=-1 i wartość ta jest równa -15.